Бу сирэй Кыамта куодун көр

'''Кыамта''' (бэлиэтэ P) диэн [[кэм]] кэрчигэр оҥоһуллар [[үлэ (физика)|үлэ]] ахсаана. Кыамта кээмэйин биирдигэ [[ватт]].

== Быһаарыыта ==
Кыамта үлэ оҥоһуллар кэмигэр тэҥнээһинэ буолар, ол эбэтэр үлэ кэм [[үөскэбил]]э:
<math display="block">P =\frac{dW}{dt}</math>

P - кыамта, W - үлэ, t - кэм.

F мэлдьи күүс x ырааҕынан сыһыарыллыбыт буоллаҕына оҥоһуллубут үлэ маннык буолар <math>W = \mathbf{F} \cdot \mathbf{x}</math> 

Бу түгэҥҥэ кыамта маннык суруллар:
<math display="block">P = \frac{dW}{dt} = \frac{d}{dt} \left(\mathbf{F} \cdot \mathbf{x}\right) = \mathbf{F}\cdot \frac{d\mathbf{x}}{dt} = \mathbf{F} \cdot \mathbf {v}</math>

Күүс C үс кээмэйдээх токур сурааһыҥҥа уларыйымтыа буоллаҕына кини маннык сурааһын интегралынан көрдөрүллэр:

<math display="block">W = \int_C \mathbf{F} \cdot d\mathbf {r}
  = \int_{\Delta t} \mathbf{F} \cdot \frac{d\mathbf {r}}{dt} \  dt
  = \int_{\Delta t} \mathbf{F} \cdot \mathbf {v} \, dt</math>

Ааҕыы сүрүн теорематынан маны билэбит

<math display="block">P = \frac{dW}{dt} = \frac{d}{dt} \int_{\Delta t} \mathbf{F} \cdot \mathbf {v} \, dt = \mathbf{F} \cdot \mathbf {v}.</math>

Бу формула бары бүтүн ситуацияларга сөптөөх.

== Бэлиэлэрэ ==
{| class="wikitable col1cen"
|+
!Бэлиэтэ
!Аата
|-
|<math>\bar{P}</math>
|Орто кыамта
|-
|<math>\left\langle P \right\rangle</math>
|Күүтүллэр кыамта
|-
|<math>P(t)</math>
|Элэс кыамта
|-
|<math>W</math>
|[[Үлэ (физика)|Үлэ]]
|-
|<math>\Delta t</math>
|[[Кэм]] арыта
|-
|<math>\mathbf{F}</math>
|[[Күүс]] вектора
|-
|<math>\mathbf{r}</math>
|[[Радиус вектор]]
|-
|<math>\mathbf{v}</math>
|[[Түргэн]] вектора
|}

== Орто кыамта ==
Кэм арытыгар (<math>\Delta t</math>) оҥоһуллубут үлэ ахсаана <math>W</math> буоллаҕына, бу арыт орто кыамтата (<math>\bar{P}</math>) маннык тэҥнээһининэн ааҕыллар:
:<math>\bar{P} \equiv \left\langle P \right\rangle
        = \frac{W}{\Delta t}</math>

== Элэс кыамта ==
Элэс кыамта диэн кэм арыта (<math>\Delta t</math>) нуулга чугаһаатаҕына орто кыамта (<math>\bar{P}</math>) муҥутуур суолтата. Кыра кээмэйдэрдээх эттик түгэнигэр:

<math>P(t) = \lim_{\Delta t\rightarrow 0} \frac{\ W}{\Delta t}\ =
\lim_{\Delta t\rightarrow 0} \mathbf{F}\cdot\frac{\Delta\mathbf{r}}{\Delta t} =
\mathbf{F}\cdot \mathbf{v}</math>

Хамсыыр уонна эргийэр тэнийбит эттик кыамтата маннык формаланар:

<math>P(t) = \mathbf{F}\cdot \mathbf{v} + \boldsymbol{\Gamma}\cdot \boldsymbol{\omega}</math>

<math>\Gamma</math> (гамма) - түмүктүүр [[күүс түгэнэ]], <math>\omega</math> (омега) - эттик [[муннук түргэнэ]].

== Механика кыамта ==
Кытаанах эттиккэ ууруллубут механика кыамта тэҥҥэ дьайар күүс түргэҥҥэ төгүллээһининэн суоттанар:

<math>P(t) = \mathbf{F}\cdot \mathbf{v}</math>

Кытаанах эттик эргийэр буоллаҕына ууруллубут күүстэр кини муннук түргэнин уларыталлар:

{| class="wikitable col1cen"
|+
<math>P(t) = \mathbf{F}\cdot \mathbf{v} + \mathbf{M}\cdot \boldsymbol{\omega}</math>
!Бэлиэтэ
!Аата
|-
|<math>\mathbf{F}</math>
|Тэҥҥэ дьайар күүс
|-
|<math>\mathbf{M}</math>
|Түмүктүүр түгэн
|-
|<math>\mathbf{v}</math>
|Көдьүүстээх тэҥҥэ дьайар күүс ааҕыллыбыт түргэн чобо
|-
|<math>\boldsymbol{\omega}</math>
|Кытаанах эттик муннук түргэнэ
|}

Деформацияланар кытаанах эттик эбэтэр бүтүн континуум этиитэ быдан уустук. Кини күүрүү тензорын уонна түргэн хонуутун үөскэмэ буолар. Кинетик энергия уларыйыыта маннык буолар:

{| class="wikitable col1cen"
|+
<math>P = \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t} \int_V \frac{\rho}{2}\|\mathbf{v}\|^2\ \mathrm{d}V
+ \int_V \sum_{ij} T_{ij}D_{ij}\ \mathrm{d}V</math>
!Бэлиэтэ
!Аата
|-
|<math>T_{ij}</math>
|[[күүрүү тензора|Күүрүү тензорын]] компоненнара
|-
|<math>D_{ij}</math>
|Деформация түргэнин тензорын компоненнара
|}

== Чаҕыл кыамта ==
Тэрил [[чаҕыл кыамта]]ны чопчу түгэҥҥэ үөскэтэр. Кини этиитэ маннык:

{| class="wikitable col1cen col3cen"
|+
<math>P(t) = I(t)V(t)</math>
!Бэлиэтэ
!Аата
!Биирдигэ
|-
|<math>P(t)</math>
|Элэс кыамта
|W эбэтэр (J/s)
|-
|<math>I(t)</math>
|Устун барар сүүрээн
|A
|-
|<math>V(t)</math>
|Компонент устун кыамта арааһа (күүрүү түһүүтэ)
|V
|}

Компонент [[резистор]] буоллаҕына оччоҕо маннык буолар:

{| class="wikitable col1cen col3cen"
|+
<math>P=I^2 R = \frac{V^2}{R}</math>
!Бэлиэтэ
!Аата
!Биирдигэ
|-
|<math>P</math>
|Кыамта
|W
|-
|<math>I</math>
|Сүүрээн
|A
|-
|<math>V</math>
|Күүрүү 
|V
|-
|<math>R</math>
|Утарсыы
|Ω
|}

[[Категория:кыамта| ]]
[[Категория:физика]]